چهارشنبه ۲۲ مهرماه ۱۴۰۵، حرم مطهر حضرت معصومه سلام ﷲ علیها

• بازخوانی مفهوم خوف در سیره حضرت موسی ^{(علیه السلام)}
• آفات جاه‌طلبی و دنیاخواهی؛ ریشه غفلت از جهنم
• خوف از معاصی پنهان: غیبت، حسادت و تخریب دیگران
• معنای «شَیَّبَتْنِی سُورَةُ هُود» و اندوه پیامبر (صلی‌ﷲ‌علیه‌وآله) از «بُعد و محرومیت» بندگان
• مکاشفه دیدار با انبیا؛ بزرگ‌ترین هراس از مکر الهی و عاقبت‌به‌شری
• تحولات تاریخی، بلایای تحمیلی و تداوم فتنه‌ها علیه جهان اسلام
• قدرشناسی از مدافعان امنیت و التزام به دعا و تضرع
  _ شکرگزاری و عدم تخریب
  _ پشتیبانی معنوی و التجا به درگاه الهی

بسم ﷲ الرحمن الرحیم.

نکته اخلاقی که عرض می‌کردم درباره «خوف» یا ترس از خداست. در تاریخ فراوان آمده است که پیامبر اکرم (صلی‌ﷲ‌علیه‌وآله) گاهی مشرکانی چون ابوجهل، ابولهب و ابوسفیان را جمع می‌کردند و می‌فرمودند: «خطری در پیش است؛ خطری بزرگ!» آنها وحشت می‌کردند که این خطر چیست.
پیامبر (صلی‌ﷲ‌علیه‌وآله) می‌فرمودند: اگر کسی بیاید و به شما بگوید دشمن دارد حمله می‌کند، آیا می‌ترسید و آماده مقابله با دشمن می‌شوید یا نه؟ اکنون من آمده‌ام و به شما اعلام خطر می‌کنم؛ خطری به مراتب بزرگ‌تر که آتش جهنم و عذاب الهی است. چطور خبر هجوم یک دشمن دنیوی را باور می‌کنید و مضطرب می‌شوید، اما انذار ۱۲۴ هزار پیامبر را درباره عذاب جهنم و ضرورت خوف از خدا جدی نمی‌گیرید؟

۱. بازخوانی مفهوم خوف در سیره حضرت موسی ^{(علیه السلام)}

حضرت موسی ^{(علیه السلام)} از انبیای اولوالعزم الهی است. در قرآن کریم و به‌ویژه در سوره مبارکه «طه»، موضوع خوف بارها درباره ایشان تکرار شده است:
* آیه ۲۱: «قَالَ خُذْهَا وَلَا تَخَفْ»؛ وقتی عصا به مار تبدیل شد، خطاب آمد نترس.
* آیه ۴۵: «قَالَا رَبَّنَا إِنَّنَا نَخَافُ أَن یَفْرُطَ عَلَیْنَا أَوْ أَن یَطْغَیٰ * قَالَ لَا تَخَافَا إِنَّنِی مَعَکُمَا»؛ در مواجهه با فرعون اظهار خوف کردند و خداوند وعده همراهی و امنیت داد.
* آیه ۶۷ و ۶۸: «فَأَوْجَسَ فِی نَفْسِهِ خِیفَةً مُّوسَیٰ * قُلْنَا لَا تَخَفْ إِنَّکَ أَنتَ الْأَعْلَیٰ»؛ در ماجرای سحر ساحران، دوباره در دل احساس ترس کرد و امر شد که نترس.
* آیه ۷۷: «فَاضْرِبْ لَهُمْ طَرِیقًا فِی الْبَحْرِ یَبَسًا لَّا تَخَافُ دَرَکًا وَلَا تَخْشَیٰ»؛ عبور از نیل بدون ترس از تعقیب دشمن.
* آیه ۹۴: سخن هارون^{(علیه السلام)}: «إِنِّی خَشِیتُ أَن تَقُولَ فَرَّقْتَ بَیْنَ بَنِی إِسْرَائِیلَ».
* آیه ۱۱۲: «وَمَن یَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحَاتِ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَا یَخَافُ ظُلْمًا وَلَا هَضْمًا».

شاید قریب به ۹ مرتبه در یک سوره، واژگان خوف و خشیت تکرار شده تا جایگاه این حالت در تربیت توحیدی انسان مشخص گردد.

۲. آفات جاه‌طلبی و دنیاخواهی؛ ریشه غفلت از جهنم

از اموری که حقیقتاً باید از عاقبت آن ترسید، بیماری حب ریاست و تمایل به بزرگ شدن در چشم مردم است:
«تِلْکَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِینَ لَا یُرِیدُونَ عُلُوًّا فِی الْأَرْضِ وَلَا فَسَادًا» (قصص/۸۳).
اگر کسی خطور قلبی پیدا کند که مایل باشد دیگران جلو پای او بلند شوند، پشت سر او حرکت کنند یا پست و ریاستی را برای بزرگی‌طلبی به چنگ آورد، قرآن کریم هشدار می‌دهد که سرای آخرت نصیب چنین کسانی نخواهد شد. سیرت نبوی نیز چنین بود که هر کس مطالبه ریاست می‌کرد، پیامبر(صلی‌ﷲ‌علیه‌وآله) به او مسئولیتی واگذار نمی‌کردند؛ چراکه مسئولیت الهی بر دوش کسی نهاده می‌شود که در پی آن نباشد.

۳. خوف از معاصی پنهان: غیبت، حسادت و تخریب دیگران

یکی از مهلک‌ترین گناهان – به‌ویژه در میان اهل علم – تحمل نکردن فضیلت دیگران و میل به تخریب افراد برای بالا کشیدن خود است:
> بزرگش نخوانند اهل خرد
> که نام بزرگان به زشتی بَرَد

با کوبیدن و لجن‌مال کردن مؤمنان، کسی بزرگ نمی‌شود؛ بلکه باید از هدر دادن عمر، بار سنگین حق‌الناس و غیبت‌ها هراسان بود.

۴. معنای «شَیَّبَتْنِی سُورَةُ هُود» و اندوه پیامبر(صلی‌ﷲ‌علیه‌وآله) از «بُعد و محرومیت» بندگان

در روایات آمده که پیامبر(صلی‌ﷲ‌علیه‌وآله) فرمودند: «شَیَّبَتْنِی سُورَةُ هُود» (سوره هود مرا پیر کرد).
– دیدگاه اول (حضرت امام خمینی رحمةﷲ‌علیه): تأکید بر آیه «فَاسْتَقِمْ کَمَا أُمِرْتَ وَمَن تَابَ مَعَکَ»؛ یعنی دغدغه و دشواری استقامتِ امت و همراهان، پیامبر را پیر کرد.
– دیدگاه دوم (احتمال ارائه‌شده در درس): علت پیر شدن پیامبر اکرم^(ص) در سوره هود، تکرار هولناک تعبیر «دوری از رحمت الهی» (بُعد) است:
– «أَلَا بُعْدًا لِّعَادٍ قَوْمِ هُودٍ» (آیه ۶۰)
– «أَلَا بُعْدًا لِّثَمُودَ» (آیه ۶۸)
– «أَلَا بُعْدًا لِّمَدْیَنَ کَمَا بَعِدَتْ ثَمُودُ» (آیه ۹۵)
پیامبر رحمت برای این اندوهگین و پیر شدند که دیدند بندگانی با سوءاختیار خود، مصداق طرد و دوری از فیض و قرب خداوند متعال می‌شوند.

۵. مکاشفه دیدار با انبیا؛ بزرگ‌ترین هراس از مکر الهی و عاقبت‌به‌شری

در آثار عرفانی نقل شده است عارفی در مکاشفه ۳۰۰ پیامبر را دید و پرسید: «بزرگ‌ترین خوف شما در دنیا چه بود؟»
پاسخ دادند: «خوف از مکر الهی و سلب توفیق؛ ترس از اینکه امروز اهل ایمان و ولایت باشیم، اما سرانجام و در وقت احتضار و مرگ، دست‌خالی و عاقبت‌به‌شر از دنیا برویم.»

۶. تحولات تاریخی، بلایای تحمیلی و تداوم فتنه‌ها علیه جهان اسلام

مصیبت‌ها و جنگ‌های عالم اسلام همیشه با اراده مردم مظلوم نبوده، بلکه تحمیل ظالمان تاریخ است:
– از سال ۱۰۰۰ و ۱۱۰۰ میلادی و آغاز جنگ‌های صلیبی، میلیون‌ها مسلمان به خاک و خون کشیده شدند.
– امروزه نیز همان رویارویی و ظلم در اقصی نقاط دنیای اسلام (فلسطین، افغانستان، سودان، سوریه و لبنان) جریان دارد؛ کشورهایی که بدون تعرض به دیگران مورد هجوم و تجزیه قرار گرفتند.

۷. قدرشناسی از مدافعان امنیت و التزام به دعا و تضرع

در برابر سختی‌ها و مشقاتی که حافظان امنیت و رزمندگان در پایگاه‌ها و سنگرها در سخت‌ترین شرایط تحمل می‌کنند، وظیفه مؤمنان عبارت است از:
۱. شکرگزاری و عدم تخریب: کلام ناگوار و ناشکری نباید جایگزین قدردانی از فداکاری‌ها شود (چنان‌که نقل شد آیت‌ﷲ‌العظمی وحید خراسانی فرمودند امنیت امروز ما مرهون ایستادگی این عزیزان است).
۲. پشتیبانی معنوی و التجا به درگاه الهی: همانند سیره مرحوم آیت‌ﷲ‌العظمی گلپایگانی که در کوران بحران‌ها و جنگ تحمیلی، با حضور در مسجد مقدس جمکران و اقامه نماز و دعا، رفع فتنه‌ها و نصرت مسلمانان را از خداوند طلب می‌کردند.